HABER: ROJDA DOLGUN
Aydın İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm süreci kapsamında atılması gereken adımlara ilişkin basın açıklaması gerçekleştirdi. Dernek binasında gerçekleştirilen açıklamada, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun çalışmaları ile sürecin demokratikleşme boyutuna ilişkin değerlendirmeler paylaşıldı.
Açıklamaya Aydın Eğitim Sen, Aydın SES Sendikası, DİSK Devrimci Emekliler Sendikası, Aydın Tüm Emekliler Sendikası, Emek Partisi Aydın il ve ilçe örgütleri, Türkiye İşçi Partisi Aydın örgütü ve İHD üyeleri katıldı. Basın açıklamasını İHD Aydın Şube Başkanı Nadir Büyükbingöl okudu.
İHD’DEN KALICI BARIŞ İÇİN REFORM VURGUSU
Büyükbingöl, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026'da kabul ettiği raporun silahsızlanmanın doğrulanması, hukuki düzenlemeler, izleme mekanizması ve demokratikleşme başlıklarını birlikte ele aldığını hatırlattı:
“TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği rapor, silahsızlanmanın doğrulanması, sürece özgü hukuki düzenlemeler, izleme mekanizması ve demokratikleşme başlıklarını birlikte ele almaktaydı. Bu rapordan yola çıkarak 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunu eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olarak değerlendirmekteyiz. Ancak ifade özgürlüğü ve protesto hakkı, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik siyasi operasyonlar ve daha pek çok alanda yaşanan ihlaller, adaletsizliği derinleştirmekte, toplumda güvensizlik yaratmaktadır. Bu nedenle barış sürecinin başarısının demokratikleşme ve hukuksal reformlarla desteklenmesi gerektiğinin altını bir kez da çizmek isteriz”
BEŞ BAŞLIKTA HÜKÜMETE ÇAĞRI
İHD, uluslararası çatışma çözümü deneyimleri ve TBMM komisyonunun raporundan hareketle hükümete yönelik önerilerini beş ana başlıkta sıraladı:
“1. Kanunun uygulanması şeffaf, denetlenebilir ve hukuki güvencelere bağlı olmalı
7595 sayılı Kanun’un 1, 3 ve 6. maddeleri, örgütün fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesi, bu tespitin MGK kararıyla teyit edilerek Resmî Gazetede yayımlanması koşuluna bağlı düzenlemeler içermektedir. MGK kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından sonra Kanun, belirli soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesini ve belirli mahkûmiyetlerin infazının ertelenmesini öngörmektedir.
-Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde izlenecek kriterleri kamuoyuna açıklamak.
-Tespit ve teyit süreçlerinin sonuçlarını, güvenlik bakımından sakıncalı olmayan ölçüde düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmak.
-Kanunun uygulanmasında öngörülebilirlik ilkesi bağlamındaki belirsizlikleri gidermek.
-TBMM’nin denetimini etkili biçimde işletilmelidir.
2. Kanunun kapsamı ve hukuki sonuçları konusunda belirsizlikler giderilmeli
7595 sayılı Kanun, genel bir infaz reformu değildir; belirli suçları ve PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetleri esas alan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasasıdır. Soruşturma ve kovuşturmalar için beş veya on yıllık erteleme süreleri; bazı mahkûmiyetlerin infazı için de ceza miktarına göre beş veya on yıllık erteleme öngörülmüştür. Kanunda ayrıca kapsam dışı bırakılan suçlar ve erteleme döneminde yeni bir “terör suçu” işlenmesinin sonuçları düzenlenmektedir.
Bu nedenle uygulamada şu konular açıklığa kavuşturulmalıdır:
-Kanundan yararlanma koşulları ve başvuru usulleri konusunda açık, objektif kriterler belirlenmelidir.
-Kanunun uygulanmasında benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamalar önlenmeli; kararlar nesnel ölçütlere ve hukuki güvencelere dayanması konusunda tedbirler alınmalıdır.
-Geri dönenlerin barınma ve sağlığa erişim, ekonomik, sosyal ve siyasal yaşama katılımı konusunda gerekli düzenlemeler yapılmalı, tedbirler alınmalı ve güvenceler oluşturulmalıdır.
3. Demokratikleşme adımları, silahsızlanma koşuluna bağlanmadan hayata geçirilmelidir
7595 sayılı Kanun’un odağında silahsızlanma ve bunun hukuki sonuçları bulunmaktadır. BM’nin çatışma çözümü rehberi ve uluslararası deneyimlere göre silahsızlanma, hukuki reformlar ve demokratikleşme adımlarıyla desteklenmese kalıcı bir barış üretemez.
Bu nedenle hükümet, silahsızlanma sürecinin ilerlemesini beklemeden:
-Kayyum uygulamalarına son vermeli ve seçilmiş belediye başkanlarını görevlerine iade etmeli, yasal koşulları uygun olmaması durumunda belediye meclisi başkan vekili seçmelidir.
-AİHM ve AYM kararları derhal ve eksiksiz bir şekilde uygulanmalıdır.
-İnfaz Kanunu infaz eşitliği, umut hakkı ve uluslararası standartlara uygun bir şekilde yeniden düzenlenmelidir.
-Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalıdır.
-İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri AYM ve AİHM standartlarına uygun şekilde güvence altına almalı.
-Kürt kimliği, dil, kültür ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunları demokratik siyaset içinde ele almalı.
4. İzleme mekanizması bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlikle güçlendirilmeli
7595 sayılı Kanun’un 7. maddesi, sürecin takibi ve koordinasyonu için yürütme organı bünyesinde bir kurul öngörmektedir. Aynı madde, TBMM’nin düzenli olarak bilgilendirilmesini ve faaliyetleri izlemek üzere Meclis Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kurulmasını da düzenlemektedir. Silahsızlanmanın doğrulanması teknik bir uzmanlık gerektirebilir; fakat sürecin geleceği yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmesine bırakılmamalı, Meclis’in etkin denetimi ve sivil toplum katılımı sağlanmalıdır.
Bu mekanizmanın etkili olabilmesi için:
-TBMM İzleme Komisyonunun düzenli aralıklarla bilgi alması ve değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması.
Sürecin ilerleyişi, karşılaşılan sorunlar ve alınan önlemler hakkında dönemsel raporlar yayımlanması.
İnsan hakları örgütleri, uzmanlar, akademisyenler, barolar ve sivil toplumun uygun yöntemlerle sürece katkı sunabilmesi.
5. Hakikat, adalet, yüzleşme ve toplumsal onarım sürece dâhil edilmeli
7595 sayılı Kanun, ağırlıklı olarak belirli suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve ceza infazı süreçlerini düzenlemektedir. Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin aydınlatılması, zorla kaybetmelerin araştırılması, mağdur ailelerinin hakikate erişimi ve toplumsal onarım ise daha kapsayıcı bir çözüm mimarisi gerektirmektedir. Böylesi bir yaklaşım, silahsızlanma ve geçiş dönemi yasalarının toplumsal barışa dönüşmesini destekleyecektir”
Basın açıklamasının sonunda Büyükbingöl, çözüm sürecinin yalnızca silahsızlanmayla sınırlı kalmaması, demokratikleşme, temel haklar, eşit yurttaşlık ve toplumsal barış hedefleriyle birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtti. Büyükbingöl, İHD olarak hükümeti daha fazla cesaret göstermeye ve sorumluluk almaya davet ettiklerini ifade etti.
