HABER: ROJDA DOLGUN
Aydın'da faaliyet gösteren Jeotermal Enerji Santralleri (JES), çevresel etkileri ve toplum sağlığına yönelik olası riskleriyle tartışılıyor. Jeotermal faaliyetlerin insan sağlığından tarıma, su kaynaklarından bölge ekonomisine kadar geniş bir alanda etkili olduğunu belirten Dr. Metin Aydın “Dünya Sağlık Örgütü’ne bildirilen hastalıkların çok büyük bir bölümünün nedeni çevre kirliliği. Kanser vakalarının önemli bir kısmı ve tüm ölümlerin belirli bir bölümü de çevresel kirlilikle ilişkili. Dolayısıyla çevre kirliliği, dünyada, Türkiye'de ve Aydın'da görülen hastalıkların ve ölümlerin önemli nedenlerinden biri.Jeotermal santrallerin çok yönlü zararlı etkileri bulunuyor. Bu etkiler yalnızca çevre ve insan sağlığıyla sınırlı değil. Tarım, toplumsal yaşam, kültürel yapı ve bölge ekonomisi üzerinde de sonuçlar doğuruyor. Diğer kirletici unsurlarla birleştiğinde bu etkiler daha da ağırlaşabiliyor” dedi.
Çevre kirliliğinin hastalıklar ve erken ölümler açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirten Aydın, “Sağlık açısından baktığımızda, jeotermal santrallerin çıkardığı akışkanlarla birlikte yoğuşmayan gazlar da ortaya çıkıyor. Bunların arasında hidrojen sülfür, kükürt oksitler, partikül maddeler ve radon gibi radyoaktif unsurlar bulunuyor. Bu maddelerin insan sağlığı üzerinde doğrudan etkileri olabiliyor. Kanser başta olmak üzere çeşitli hastalıklarla ilişkilendiriliyorlar. Aydın'daki jeotermal santrallerin yoğuşmayan gaz salınımının yüksek olduğunu görüyoruz. Bu durum hava kirliliğini ciddi boyutlara taşıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı verilerde ve çeşitli üniversitelerin çalışmalarında da jeotermal santrallerin hava kirliliğine neden olduğuna ilişkin bulgular bulunuyor” diye konuştu.
NEDENİ BİLİNMEYEN ÖLÜM ORANINDA DİKKAT ÇEKİCİ ARTIŞ!
Aydın'ın sağlık istatistiklerinde de dikkat çekici değişiklikler bulunduğunu belirten Aydın, geçmiş yıllarda dolaşım sistemi hastalıkları ve kansere bağlı ölümlerin yüksek olduğu kentte, son dönemde nedeni bilinmeyen ölümlerin oranında artış yaşandığını ifade etti:
“Aydın'ın sağlık verileri de üzerinde durulması gereken bir tablo ortaya koyuyor. Türkiye'de ölüm nedenleri arasında dolaşım sistemi hastalıkları ve kanser önemli bir yer tutuyor. Aydın'da da geçmiş yıllarda dolaşım sistemi hastalıklarına bağlı ölümlerin yüksek olduğu görülüyor. Ancak son yıllarda yayımlanan istatistiklerde dikkat çekici değişiklikler var. Daha önce üst sıralarda bulunan dolaşım sistemi hastalıkları ve kansere bağlı ölüm oranları gerilerken, nedeni bilinmeyen hastalıklara bağlı ölümlerin oranı yükselmiş durumda.
Burada şu soruyu sormak gerekiyor: Aydın'da çevre kirliliği mi azaldı? Hava, su ve gıda kirliliği mi ortadan kalktı? Hayır. Tam tersine, kirliliğe neden olan faaliyetler artarak devam ediyor. Özellikle nedeni bilinmeyen ölümlerin oranındaki yükseliş açıklanmaya muhtaç”
“BAZI YERLEŞİM YERLERİ KANSER VAKALARIYLA ANILMAYA BAŞLADI”
Kenttetki kanser vakalarının arttığının altını çizen Aydın şu değerlendirmelerde bulundu:
“Sağlık çalışanları ölüm belgelerini düzenlemeye devam ediyor. Sağlık sisteminde bu değişikliği açıklayacak belirgin bir dönüşüm de bulunmuyor. Buna rağmen ölüm nedenlerinin bilinmeyen hastalıklar başlığı altında toplanması ciddi soru işaretleri doğuruyor. Aydın'daki sağlık verilerinin şeffaf biçimde kamuoyuyla paylaşılmasını istiyoruz. Ölüm nedenleri ve sağlık istatistikleri açıklandığında gerçek tablonun daha net ortaya çıkacağına inanıyoruz.
Artık Aydın'da neredeyse her mahallede kanser hastalarıyla karşılaşıyoruz. Bazı yerleşim yerleri kanser vakalarıyla anılmaya başladı. Bu tablo karşısında sağlık verilerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekiyor.Akciğer kanseri ve hastanelerde tedavi gören kanser hastalarının oranları açısından da kentte dikkat çeken bir tablo var. Bir tarafta bu veriler bulunurken diğer tarafta Aydın'da kansere bağlı ölümlerin azaldığı yönündeki istatistikler açıklanıyor. Bu çelişkinin bilimsel ve şeffaf biçimde incelenmesi gerekiyor”
AYDIN’IN TARIMSAL GELECEĞİ TEHLİKEDE
Büyük Menderes Havzası'nın Türkiye'nin önemli tarımsal üretim alanlarından biri olduğunu vurgulayan Aydın, Aydın'ın incir, zeytin, kestane, çilek ve pamuk üretimindeki konumuna dikkat çekti:
“Aydın, tarım açısından son derece verimli bir coğrafya. Büyük Menderes Havzası, Türkiye'nin en önemli tarımsal üretim alanlarından biri. Aydın birçok tarımsal üründe ülke genelinde ilk sıralarda yer alıyor. İncirde dünya ve Türkiye birincisiyiz. Zeytin ve kestanede önemli bir üretim gücüne sahibiz. Çilek ve pamuk üretiminde de ön sıralardayız.
Böylesine verimli bir tarım havzasında yoğun jeotermal faaliyetlerin yürütülmesi, yeterli denetim sağlanmadığında tarımı, sağlığı ve yaşam alanlarını tehdit ediyor. Geniş arazilerin ruhsat sahası ilan edilmesi de insanların yaşayabileceği alanları daraltıyor. Aydın'ın doğusunda ve batısında yeni santral projelerinin gündeme gelmesi, kentin çevresindeki baskıyı daha da artırıyor. Jeotermal santrallerin boru hatları ve tesisleriyle çevrelenen bir kentte yeni yerleşim ve yaşam alanları oluşturmak da zorlaşıyor. Bunun yanında gaz salınımı, içme suyu kaynaklarının kirlenmesi ve tarımsal ürünlerin zarar görmesi gibi sorunlarla karşı karşıyayız. Ağır metallerin ve kimyasal maddelerin vücutta birikmesi, uzun vadede çeşitli sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Bu maddeler farklı organ ve dokularda birikerek kronik hastalıklarla ilişkilendirilebiliyor."
GAZ SALINIMI VE SU KİRLİLİĞİ ENDİŞE YARATIYOR
Temiz Hava Hakkı Platformu tarafından yayımlanan Kara Rapor'a da değinen Aydın, raporda Aydın'ın hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüksek olduğu ve hava kirliliğinin arttığı iller arasında gösterildiğini hatırlattı:
“Hava kirliliği son derece önemli bir halk sağlığı sorunu. Dünya genelinde çevre kirliliğine bağlı ölümlerin önemli bir bölümü hava kirliliğinden kaynaklanıyor. Aydın'da da hava kirliliğine ilişkin veriler kaygı verici. Temiz Hava Hakkı Platformunun yayımladığı Kara Rapor'da Aydın, hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüksek olduğu iller arasında gösteriliyor. Aynı raporda hava kirliliğinin en hızlı arttığı illerden biri olduğu da belirtiliyor.
Bu raporda dikkat çeken bir başka konu da kirleticilerin sağlık açısından belirlenen sınır değerleri aşması. Aydın, bu sınır değerlerin aşıldığı gün sayısı bakımından da öne çıkıyor. Bütün bu veriler, kentteki hava kirliliğinin ciddiyetini ortaya koyuyor.
Jeotermal santrallerin bir diğer önemli etkisi de su kaynakları üzerindeki baskısı. Yer altından çıkarılan akışkanların bir bölümü doğaya bırakılıyor. İşletmelerin kendi açıklamalarına göre bile çıkarılan akışkanın tamamı yeniden yer altına enjekte edilmiyor. Geriye kalan bölüm dere ve çaylara, oradan da Büyük Menderes Nehri'ne ulaşabiliyor. Büyük Menderes Nehri'nin kirliliği zaten önemli bir sorun. Jeotermal akışkanlar da yüzey sularının kirlenmesine neden olan unsurlar arasında bulunuyor”
“BEDELİ KABUL EDİLEMEZ!”
Aydın'da yeni jeotermal santral projelerine karşı çıkan Aydın, kentin mevcut çevresel yükü daha fazla kaldıramayacağını açıkladı:
“Aydın, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir coğrafya. Bizden sonraki nesillerin daha sağlıksız ve daha zor koşullarda yaşamasını istemiyorsak kirliliğe neden olan faaliyetleri artık engellememiz gerekiyor. Elbette enerjiye ihtiyacımız var. Ancak enerjinin çevreye daha az zarar veren yöntemlerle üretilmesi mümkün. Bilimden, sağlıktan ve toplumsal ihtiyaçlardan kopuk, yasal düzenlemelere uymayan enerji üretim modelleri bu coğrafyaya dayatılamaz.
Aydın'ın enerji üretimine katkısının, yaşadığı çevresel ve sağlık sorunlarıyla karşılaştırıldığında ne kadar anlamlı olduğu da tartışılmalı. Bu kadar ağır çevresel sonuçlara rağmen kentin enerji sistemine katkısının sınırlı olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla ortaya çıkan bedelin kabul edilebilir olduğunu düşünmüyorum. Jeotermal santrallerin ekonomik getirisi yüksek olabilir. Ancak bu kazancın karşılığında Aydın'ın çocuklarının, tarımının, suyunun ve sağlığının zarar görmesi kabul edilemez”
Aydın'ın doğal zenginliklerinin korunması gerektiğini belirten Aydın, Büyük Menderes Nehri'nin yeniden temiz bir yaşam alanına dönüşmesini istediklerini söyledi. Bölgenin gelecek kuşaklara sağlıklı şekilde aktarılması için çevre kirliliğine neden olan faaliyetlerin önlenmesi gerektiğini kaydetti.
