HABER MERKEZİ
Anayasa Mahkemesi (AYM), yasal ön alım hakkına konu taşınmaz payının bedelinin mahkeme tarafından rayiç değer üzerinden belirlenmesini öngören düzenlemeyi iptal etti. Mahkeme, satış bedelinin tarafların serbest iradeleriyle belirlenmesi gerektiğine dikkat çekerek mevcut kuralın mülkiyet hakkı bakımından adil dengeyi bozduğuna hükmetti.
Türk Medeni Kanunu’nun 734. maddesinde, 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik kapsamında ön alım hakkına konu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenmesi öngörülmüştü.
Düzenlemeye göre ön alım hakkını kullanmak isteyen paydaşın, mahkemece belirlenen bedeli ve tapu giderlerini verilen kesin süre içerisinde yatırması gerekiyordu. Söz konusu uygulama, ön alım hakkının kullanılmasında üçüncü kişinin ödediği satış bedeli yerine mahkemenin belirlediği rayiç değerin esas alınmasına neden oluyordu.
Anayasa Mahkemesi, yaptığı inceleme sonucunda kanunun 734. maddesinin ikinci fıkrasındaki “rayiç bedeli” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi.
MAHKEME TARAFLARIN İRADESİNİN KORUNMASINA DİKKAT ÇEKTİ
AYM değerlendirmesinde, ön alım hakkının kullanımında payı satan kişi ile üçüncü kişi alıcı arasında yapılan satış sözleşmesinin koşullarının korunması gerektiğini vurguladı.
Mahkeme, daha önceki kararlarında da ön alım hakkının kullanılabilmesi için üçüncü kişinin ödediği satış bedeli ile tapu giderlerinin karşılanmasını esas almıştı. Yeni düzenlemeyle satış bedelinin yerine mahkeme tarafından belirlenecek rayiç değerin getirilmesinin ise tarafların serbest iradelerini etkisiz hâle getirebileceğine işaret edildi.
Kararda, rayiç bedelin satış bedelinden yüksek belirlenmesi durumunda üçüncü kişi alıcının zarara uğrayabileceği, düşük belirlenmesi hâlinde ise haksız kazanç elde edebileceği değerlendirildi. Ayrıca ön alım hakkını kullanmak isteyen paydaşın ne kadar ödeme yapacağını ancak yargılama sonunda öğrenebilmesinin belirsizlik yarattığı belirtildi.
MÜLKİYET HAKKI BAKIMINDAN ADİL DENGE KURULAMADI
Anayasa Mahkemesi, düzenlemenin satıcı ve üçüncü kişi alıcının iradelerini ortadan kaldırabilecek nitelikte olduğunu belirtti. Kararda, tarafların kararlaştırdığı satış bedeli yerine mahkemece belirlenen rayiç değerin esas alınmasının taraflar arasında adil bir menfaat dengesi oluşturmadığı sonucuna varıldı.
Bu gerekçelerle Türk Medeni Kanunu’nun 734. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki “rayiç bedeli” ibaresinin iptaline karar verildi. Söz konusu ibarenin iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan fıkranın geri kalan kısmı ile Türk Medeni Kanunu’na eklenen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası da iptal edildi.
